Ngày 05/08/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 217/2025/NĐ-CP (sau đây gọi tắt là Nghị định số 217/2025/NĐ-CP), đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế và thúc đẩy các nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội. Những quy định mới này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nhiều “nút thắt” pháp lý tồn đọng bấy lâu.
Nghị định 217/2025/NĐ-CP ra đời trong bối cảnh đất nước ta đang đẩy mạnh cải cách thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, tập trung vào việc quy định lại hoạt động kiểm tra chuyên ngành để giảm chồng chéo, giảm phiền hà cho doanh nghiệp, tăng cường quản lý rủi ro và hướng tới quản lý hiện đại (quản trị rủi ro, miễn kiểm tra thực tế cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt). Nghị định này thay thế các quy định cũ, hướng đến mục tiêu chấn chỉnh và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật chuyên ngành, phòng ngừa vi phạm và xử lý kịp thời hành vi vi phạm, phù hợp với tinh thần của Luật Thanh tra 2025.
(1) Những điểm mới của Nghị định 217/2025/NĐ-CP
- Đơn giản hóa thủ tục hành chính: Cắt giảm các loại giấy tờ không cần thiết, đẩy mạnh liên thông dữ liệu quốc gia.
- Cơ chế khuyến khích đổi mới sáng tạo: Tạo hành lang pháp lý an toàn cho các mô hình kinh doanh mới, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ xanh và tài chính số.
- Tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình: Quy định rõ vai trò của người đứng đầu và áp dụng công nghệ giám sát thời gian thực đối với các dự án trọng điểm.
(2) Quy trình và tiêu chuẩn để thực hiện một cuộc kiểm tra chuyên ngành
Theo Nghị định 217/2025/NĐ-CP về hoạt động kiểm tra chuyên ngành, trình tự kiểm tra bao gồm chuẩn bị, tiến hành trực tiếp/trực tuyến và kết thúc, với thời gian kiểm tra chuyên ngành không quá 15 ngày (bộ, ngành), 10 ngày (tỉnh), 7 ngày (xã), có thể gia hạn tùy trường hợp phức tạp; thời gian tính từ ngày công bố quyết định, và việc kiểm tra được thực hiện khi phát hiện dấu hiệu vi phạm hoặc theo kế hoạch, có thể kiểm tra trực tiếp hoặc qua dữ liệu điện tử (Chương III, Điều 11 đến Điều 16).
Chuẩn bị:
- Thu thập thông tin và ban hành Quyết định kiểm tra (nêu rõ nội dung, đối tượng, thời hạn, thành phần đoàn kiểm tra).
- Xây dựng đề cương yêu cầu đối tượng cung cấp báo cáo (nếu có).
- Thông báo về việc công bố quyết định kiểm tra.
Tiến hành kiểm tra:
- Công bố quyết định: Trưởng đoàn kiểm tra công bố quyết định, chương trình làm việc. Nếu phát hiện vi phạm quả tang, có thể tiến hành lập biên bản ngay.
- Thu thập & xác minh: Đoàn kiểm tra thu thập, xem xét hồ sơ, tài liệu, sản phẩm, hàng hóa liên quan. Việc này có thể thực hiện trực tiếp hoặc trực tuyến.
- Lập biên bản: Lập biên bản kiểm tra, ghi rõ kết quả xác minh, ý kiến đối tượng kiểm tra. Biên bản có chữ ký các bên liên quan.
Kết thúc kiểm tra: Lập biên bản vi phạm (nếu có), xử lý kết quả kiểm tra, thông báo kết quả kiểm tra.
(3) Điều kiện đối với trưởng đoàn và thành viên Đoàn kiểm tra (Điều 12)
Nghị định 217/2025/NĐ-CP đặc biệt chú trọng đến chất lượng nhân sự tham gia đoàn kiểm tra nhằm hạn chế tiêu cực. Trưởng đoàn và thành viên đoàn kiểm tra phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí sau:
Trưởng đoàn và thành viên Đoàn kiểm tra chuyên ngành phải là người am hiểu pháp luật, có năng lực, chuyên môn phù hợp với nội dung kiểm tra chuyên ngành; không trong thời gian xem xét, xử lý kỷ luật, xử lý hình sự; không thuộc trường hợp xung đột lợi ích với đối tượng kiểm tra theo quy định.
Bên cạnh đó, Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành còn phải được bồi dưỡng về nghiệp vụ kiểm tra chuyên ngành.
(4) Quyền và nghĩa vụ của đối tượng được kiểm tra (Điều 9)
Song song với việc siết chặt quy trình, Nghị định cũng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp:
- Quyền từ chối: Doanh nghiệp có quyền từ chối kiểm tra nếu không có Quyết định kiểm tra hoặc nội dung kiểm tra nằm ngoài phạm vi ghi trong Quyết định kiểm tra.
- Quyền khiếu nại: Nếu phát hiện thành viên đoàn kiểm tra có hành vi nhũng nhiễu hoặc không đáp ứng đủ điều kiện nêu trên, đối tượng kiểm tra có quyền kiến nghị thay đổi thành viên đoàn ngay lập tức.
Như vậy, việc nắm vững quy trình và các tiêu chuẩn tại Nghị định 217/2025/NĐ-CP giúp các cơ quan quản lý thực hiện đúng chức trách, giúp doanh nghiệp tự bảo vệ quyền lợi, tạo dựng môi trường kinh doanh thượng tôn pháp luật.
Chi tiết xem tại Nghị định 217/2025/NĐ-CP ngày 05/8/2025.
